ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΣΤΡΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Γρήγορα ο χώρος εκεί την περιορίζει

και οι διαμορφωτικές ακτίνες της αρετής αναπλάθουν

τα μέλη που ξαναζωντανεύουν.

Ακόμη, όπως ο αέρας, όταν γεμίζει από βροχή

από τις μακρινές ακτίνες που εκεί μέσα αντανακλώνται,

με πάμπολλα χρώματα δείχνει στολισμένος,

έτσι και ο γειτονικός αέρας δίνει σχήμα

που εντυπώνεται

εν δυνάμει στην ψυχή, η οποία παραμένει σταθερή·

και όπως μετά από μία μικρή φλόγα,

ακολουθεί η φωτιά,

παρόμοια το πνεύμα ακολουθεί τη νέα του μορφή.

(Dante Alighieri, Purgatorio, Canto XXV)

Μτφρ. Κατελής Βίγκλας

(Ο Δάντης ακολουθώντας χωρίς αμφιβολία κάποια σχολαστική αυθεντία έγραψε στη Θεία Κωμωδία για την ψυχή που φτάνει στον χώρο του πεπρωμένου, όπου η «διαμορφωτική αρετή» δίνει σε αυτήν μία ομοιότητα με τον άνθρωπο, όπως ήταν στη γη. Είναι και πάλι το πνεύμα, μέσα από ένα είδος αιθέριου σώματος, που θα πάρει το δρόμο μίας νέας μεταμόρφωσης. Για το νεοπλατωνικό νόημα του ποιήματος: W.R. Inge, The Philosophy of Plotinus. Vol. 1, Greenwood Press, New York 1968 (3η έκδοση), 219.)

Μοναχικός Σπουργίτης

Μοναχικό μου σπουργίτι, σε αυτά τα υψηλά μέρη

Που ρίχνουν τη σκιά τους και το βάρος τους στη θέλησή μου,

Χτίσε γρήγορα τη φωλιά σου, επιβεβαίωσε κάθε ικανότητά σου∙

Εκεί υπάρχει όλη η ελευθερία και η τέχνη.

Ξαναγεννήσου, και εκεί φέρε πάλι το κοπάδι

Των ωραίων νεογνών σου, τώρα που ολόκληρη η δύναμη

Της εχθρικής μοίρας φανέρωσε το τελευταίο γύρισμά της

Αφού έβαλε ένα εμπόδιο στην αναζήτηση.

Πηγαίνετε, λοιπόν εμπρός: Ελπίζω να βρείτε

Τη μοίρα μιας μητέρας, και να έχετε έναν θεό να σας φυλάει:

Αυτόν που οι αόμματοι τολμούν να πουν πως είναι τυφλός.

Πηγαίνετε∙ Και να βρείτε δίπλα σας

Κάθε θεότητα αυτού του αριστοτεχνικού σχεδίου∙

Και μην επιστρέψετε σε μένα αν δεν είστε δικά μου.

Τζορντάνο Μπρούνο, Νάπολη 1579

Mτφρ. Κ.Β.

(Σχόλιο: Στο σονέτο αυτό του Μπρούνο, ο μοναχικός σπουργίτης προχωρά μπροστά, όντας μία ελεύθερη ψυχή, για την οποία ο κόσμος είναι λίαν καλώς πεποιημένος. Τις ημέρες του 1578 και του 1579, ο Μπρούνο άρχισε να συγκεντρώνει τις σκέψεις του, οι οποίες πήραν μία συνεκτική μορφή. Οι δυσκολίες της ζωής δεν μείωσαν διόλου την πίστη του ότι ο κόσμος κυβερνάται από μία υπερβατική αγάπη, στην οποία η φιλοσοφία, η αγάπη της σοφίας, ανταποκρινόταν. Το «Εγώ» του ποιήματος στέλνει το «μοναχικό σπουργίτη» μακριά, να βρει το δρόμο του, όπως η μητέρα αφήνει τα παιδιά της, γνωρίζοντας ότι ο σπουργίτης ίσως δεν επιστρέψει ποτέ∙ υποδηλώνεται έτσι η νεοπλατωνική θεωρία, σύμφωνα με την οποία η ψυχή είναι μία περιπλανώμενη οντότητα που δεν ανήκει πραγματικά στο πρόσωπο με το οποίο συνδέεται. Βλ. Ingrid D. Rowland, Giordano Bruno. Philosopher/Heretic. The University of Chicago Press, Chicago/London 2009, 102-3)